Avis
KOMPETANSEMÅL
  • gjenkjenne og bruke språklige virkemidler og retoriske appellformer
  • bruke kilder på en kritisk måte, markere sitater og vise til kilder i egne tekster
  • informere, fortelle, argumentere og reflektere muntlig og skriftlig
  • skrive tekster med riktig tegnsetting og mestre rettskriving og ordbøying på hovedmål og sidemål
  • eksperimentere med sjangre på kreative måter
  • lage sammensatte tekster og begrunne valg av uttrykksformer
SPRÅK
  • arbeide med å beskrive og overbevise som skrivemåter
  • arbeide med tema- og kommentarsetninger og argument
  • arbeide med ironi som skrivemåte
  • arbeide med mellomrom, komma, utropstegn og punktoppstilling i tekst
SKRIVE
  • Skrive et tankekart om aviser, og lage en avisfremside
  • Trene på å skrive og lage egen fagartikkel, leserinnlegg og intervju
  • Trene på å skrive med tema- og kommentarsetninger, forbindere og ironi
  • Trene på å lage argumentasjon
  • Trene på å bruke mellomrom, komma, punktoppstilling og utropstegn i tekst
MUNTLIG
  • Fortelle om avissjangeren
LESE
  • Lese aviser, og lese om aviser
  • Lese om artikkel, leserinnlegg og intervju
  • Lese modelltekster til sjangerene fagartikkel, leserinnlegg og intervju
  • Lese om å beskrive og overbevise, ironi, mellomrom i tekst, kommabruk, punktoppstilling og bruk av utropstegn
Organisert lyd

HVORDAN OPPLEVER VI MUSIKK?

• Det er vår egen smak som bestemmer om vi liker den musikken vi hører på. Musikksmaken bestemmes av det vi har hørt av musikk før, lydimpulser før vi blir født og musikksmaken til venner. Musikksmaken endrer seg også med alderen. Mange har det slik at musikksmaken endrer seg med humøret og hva du føler. Musikk kan også gi oss assosiasjoner. Dette kan være et gammelt minne som dukker opp igjen, eller at musikken får oss til å tenke på ting vi ikke har tenkt på før. 

• Når musikk uttrykker nærvær og utstråling kan det skape posistive opplevelser hos musikklytteren. For andre igjen trenger ikke dette å bety noe. Det er viktig å være åpen for ulik type musikk, og lytte til ulik musikk. Det er som med mat - spis variert!

KORLEIS OPPLEVER VI MUSIKK?

• Det er vår eigen smak som avgjer om vi likar den musikken vi høyrer på. Musikksmaken vert avgjort av det vi har høyrt av musikk før, lydimpulsar før vi vert fødd og musikksmaken til vener. Musikksmaken endrar seg òg med alderen. Mange har det slik at musikksmaken endrar seg med humøret og kva du følar. Musikk kan òg gje oss assosiasjonar. Dette kan vere eit gamalt minne som dukkar igjen opp, eller at musikken får oss til å tenkje på ting vi ikkje har tenkt på før. 

• Når musikk uttrykkjer nærvær og utstråling kan det skapte posistive opplevingar hos musikklyttaren. For andre igjen treng ikkje dette å tyde noko. Det er viktig å vere open for ulik type musikk, og lytte til ulik musikk. Det er som med mat - spis variert!

HVA ER ET PARTITUR?

Partitur er lyd og musikk som er skrevet ned som noter, eller er grafisk utformet. Dersom du lar øynene vandre loddrett nedover partituret, finner du alle tonene som klinger samtidig. Det er slik akkorder og klanger oppstår.

• Med partituret holder komponisten oversikten over arbeidet sitt.

Dirigenten bruker partituret til å lede øvingene og fremføringene av verket.

• Bildet viser litt av et grafisk partitur av Beethoven sin 5. symfoni. De grafiske symbola beskriver musikken slik den blir spilt.

KVA ER EIT PARTITUR?

Partitur er lydar og musikk som er skrive ned som notar, eller er grafisk utforma. Dersom du lèt auga vandre loddrett nedover partituret, finn du alle tonane som kling samstundes. Det er slik akkordar og klangar oppstår. 

• Med partituret held komponisten oversynet over arbeidet sitt.

Dirigenten brukar partituret til å leie øvingane og framføringane av verket. 

• Biletet viser litt av eit grafisk partitur av Beethoven den 5. symfonien sin. Dei grafiske symbola skildrar musikken slik han vert spelt.

Lytt til begynnelsen av Beethoven sin 5 symfoni i C-dur. Studer det grafiske partituret mens du lytter.
Grafisk partitur
Lytt til deler av en låt og lag et grafisk partitur.
BOKMÅLNYNORSK

HVORDAN KAN EN BLANDE ULIKE LYDER I MUSIKK?

På 1600-tallet begynte musikerne å akkompagnere melodiene sine. Generalbassgruppa (et eller flere instrumenter) fikk jobben med å akkompagnere (som regel lutt, cembalo eller viola da gamba (cello)). Melodien ble spilt av andre instrument.

Kompet i moderne musikk består gjerne av flere instrument, men felles for dem er altså at de ikke har hovedrollen i lydbildet.

• Når ulike lyder klinger samtidig kaller vi det samklang.

Vekselspill er nå lyder som skifter på å ha hovedrollen.

Rolledeling er når en lyd kan ha hovedrollen, mens andre danner en bakgrunn (kompet).

• "Sound" er lyden eller klangen av musikken. Ulike instrument, bruk av dem og lydproduksjon spiller inn på "sounden".

KORLEIS KAN EN BLANDE ULIKE LYDAR I MUSIKK?

• På 1600-talet byrja musikarane å akkompagnere melodiane sine. Generalbassgruppa (eit eller fleire instrument) fekk jobben med å akkompagnere (som regel lutt, cembalo eller viola da gamba (cello)). Melodien vart spelt av andre instrument. 

• Kompet i moderne musikk består gjerne av fleire instrument, men felles for dei er altså at dei ikkje har hovudrolla i lydbiletet.

• Når ulike lydar kling samstundes kallar vi den samklang.

Vekselsspel er no lydar som skiftar på å ha hovudrolla.

Rolledeling er når ein lydar kan ha hovudrolla, medan andre dannar ein bakgrunn (kompet).

• "Sound" er lyden eller klangen av musikken. Ulike instrument, nytte av dei og lydproduksjon spelar inn på "sounden".

Lytt til musikken under. Tenk på begrepa komp, samklang, vekselspill rolledeling og sound mens du lytter.

HVORDAN KAN VI KATEGORISERE ULIKE TYPER LYDER?

Fri lyd er lyd som oppstår uten mål og mening.

Signal er lyder som er skapt med hensikt. De skal formidle informasjon, og budskapet de bringer, er noe annet enn lyden selv.

Musikk er en særegen form for lyd, som fyller mange behov hos oss. Vi kan danse, slappe av og nyte musikk.

KORLEIS KAN VI KATEGORISERE ULIKE TYPAR LYD?

Fri lyd er lydar som oppstår utan mål og meining.

Signal er lydar som er skapt med føremål. Dei skal formidla informasjon, og bodskapen, er noko anna enn lyden sjølv.

Musikk er ein særeigen form for lyd, som fyller mange behov hjå oss. Vi kan danse, slappe av og nyte musikk.

Lytt til lydkollasjen under. Hvilke ulike typer lyder hører du? Lag deretter en egen lydkollasj med ulike typer lyder. Klarer du å sette sammen lydene slik at de lager en fortelling?
Lydkollasj
GARAGEBAND

HVORDAN KAN FORM OG ULIKE VIRKEMIDDEL BRUKES I MUSIKK?

• Når vi bruker gjentakelse øker interessen for musikken, i tillegg til at lytteren får følelsen av at noe skjer. Når lyden blir gjentatt på en regelmessig måte, kaller vi det en rytme.

Kontrast er når vi presenterer noe helt nytt, eller som skille seg fra noe tidligere. Kontrast skaper form. Det kan være mellom et vers(A) og et refreng (B) i en sang. Andre kontraster kan en kalle med bokstavene (C) og (D). Forma til en sang kan da være: into - A - A - B - A - C - B - B - outro .

Symetri er når bitene i en sang har et mønster, for eksempel at begynnelsen og slutten er lik hverandre, eller at formen har en lik rekkefølge.

KORLEIS KAN FORM OG ULIKE VERKEMIDDEL BRUKAST I MUSIKK?

• Når vi brukar gjentaking aukar interessa for musikken, i tillegg til at lyttaren får kjensla av at noko skjer. Når lyden vert gjenteken på ein regelmessig måte, kallar vi det ein rytme.

Kontrast er når vi presenterer noko heilt nytt, eller som skil seg frå noko tidlegare. Kontrast skapar form. Det kan vere mellom eit vers(A) og eit refreng (B) i ein song. Andre kontrastar kan ein kalla med bokstavane (C) og (D). Forma til ein song kan då vera: into - A - A - B - A - C - B - B - outro

Symetri er når bitane i ein song har eit mønster, til dømes at byrjinga og slutten er lik kvarandre, eller at forma har ei lik rekkjefølgje.

Lytt til musikken under. Kan du høre gjentakelse, kontrast eller symetri i sangen..
Lytt til Yesterday av The Beatles. Skriv ned formen til låten? Finner du noen virkemiddel også?
BOKMÅLNYNORSKINTERAKTIV
Ta utgangspunkt i ulike lyder og kombinasjoner av lyder og sett dem sammen til en ny "låt". Klarer du å sette sammen lydene slik at de lager en tydelig form, gjerne ved bruk av ulike virkemiddel?
GARAGEBAND

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KVA VIL DET SEIE Å BESKRIVE?

- å beskrive
- kan bety å gjere greie for, forklare, gje eksempel på, definere, dokumentere og å strukturere
- når du beskriv noko
- organisere
- systematisere
- lagre kunnskap

- døme på beskrivande tekstar
- lærebøker, referat, tankekart, brukarrettleiingar og leksikonartiklar

- ord som og, også, dessutan, i tillegg til og for eksempel
- bruke når du skal leggje til fakta

MODELLTEKST FAKTATEKST SOM BESKRIVER VEPSEN

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KVA ER TEMA- OG KOMMENTARSETNINGAR?

- temasetningar og kommentarsetningar
- hjelpe til med å gi tekstar god tekstbinding

- tekstar
- deler vi inn i avsnitt
- ofte
- ei temasetning først i ein tekstdel
- kan innehalde hovudbodskapen i avsnittet

- kommentarsetningar
- kjem etter temasetninga
- utfyllande informasjon
- om temaet, eksempel og argument

MODELLTEKST FAGARTIKKEL MED MANGE TEMA- OG KOMMENTARSETNINGER
Bruk en temasetning og kommentarsetninger i et avsnitt som skal handle om hvor usunt det er å spise potetgull. Lag i tillegg en avsluttende setning som oppsummerer det avsnittet handler om.
BOKMÅLNYNORSK

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KVA VIL DET SEIE Å OVERTYDE?

- å overtyde
- hevde meiningar, gje uttrykk for synspunkt, oppfordre, overtale, reklamere, instruere og å argumentere

- du-orientert (retta direkte til mottakar)
- påverke eller overtyde nokon
- vende seg deg til éin eller fleire mottakarar
- gjennom for eksempel spørsmål, oppfordringar eller argument (påstandar du grunngjev)

- vanleg med forbindere
- typiske forbindere: og, dessutan òg, vidare, dessutan, forresten, til og med, på same måte som, til dømes, men, endå, sjølv om, derimot, likevel, likevel, i staden for, trass i, trass i, tvert i mot, eller, enten – eller, alternativt, då, når, medan, innan, sidan, så, deretter, endeleg, då, når, seinare,
tidlegare, samtidig, for, så, fordi, då, slik at, viss, dermed, altså, dermed, på grunn av, følgja av, årsaka til, av den grunn


- reklame, leserinnlegg, debattartikkel og politiske brosjyrer

Bruk ulike forbindere for å binde sammen setningspar. Bruk flest mulig av disse konjunksjonene: men – og – for – så – mens – hvis – eller – selv om – fordi
BOKMÅLNYNORSK

@@@





KORLEIS KAN EIN LAGE ARGUMENT?


- bruke retoriske grep
- diskutere og uttrykke meining
- gjennom påstandar og argument

- fråsegn
- hevde noko som kan vere både sant og usant: «Dagens ungdom er late og driver dank!»
- for å overtyde
- få rett i ein påstand
- argumentere ved å underbygge påstanden
- ulike måtar
- ekspertargument
- faktaargument
- fleitalsargument
- fornuftsargument
- parallellargument

Lag ulike typer argument.
BOKMÅLNYNORSK

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KVA ER IRONI?

- ironi
- å uttrykkje noko ein ikkje meiner, eller noko som er det motsette av det ein meiner
- den eigentlege meininga skin igjennom

- tonefall, ansiktsuttrykk, samanhengen eller situasjonen
- røpe den eigentlege meininga

- lettast å oppfatte
- bodskapen vert framført munnleg
- skal ironien fungere
- ikkje bli oppfatta bokstaveleg

- sjølvironi
- ein ironiserer over seg sjølv

- ofte brukt i leserinnlegg og kåserisjangeren

Skriv egne setninger der du uttrykker deg ironisk.
BOKMÅLNYNORSK

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KVAR SKAL DET VERE MELLOMROM I TEKST?

- mellomrom ved skiljeteikn
- parentesteikn og hermeteikn
- mellomrom ved tankestrek
- tidsrom og avstand
- mellomrom ved store tal
- fleirordsforkortingar
- teikn som erstattar ord
- datering
- mellomrom ved rekneteikn
- forholdet mellom tal
- utelatingsteikn

Når skal en bruke mellomrom? Se på reglene og skriv eksempel!
BOKMÅLNYNORSKINTERAKTIV 1 (B)INTERAKTIV 1 (N)INTERAKTIV 2 (B)INTERAKTIV 2 (N)

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KORLEIS BRUKAR EIN KOMMA?

- komma
- skiljeteikn som vi bruker inne i ytringar
- desimalteikn
- kommareglar byggjer i stor grad på grammatikk
- vi set komma for at det skal bli lettare å lese

Regel 1: Komma mellom sideordna setningar
Regel 2: Komma når leddsetninga står først i heilsetninga
Regel 3: Komma etter ei innskoten leddsetning
Regel 4: Komma framfor ei innskoten leddsetning som ikkje er nødvendig i heilsetninga
Regel 5: Komma før og etter innskot og forklarande tillegg
Regel 6: Komma før og/eller etter tiltaleord, svarord og utropsord
Regel 7: Komma mellom ledd i opprekningar
Regel 8: Komma før ettersette setningar som sa ho
Regel 9: Komma før ei unødvendig leddsetning som står sist i heilsetninga
Regel 10: Komma mellom sideordna adjektiv utan konjunksjon
Fleire reglar: fem spesielle reglar

Når skal en bruke komma? Se på reglene og skriv eksempel!
BOKMÅLNYNORSKINTERAKTIV (B)INTERAKTIV (N)

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KORLEIS SET EIN OPP PUNKT I EIN TEKST?

- punktoppstilling
- oppstilling av tekst i punkt
- framheve delar av teksten
- spar punktoppstillingane til det viktigaste

- kvart punkt i punktoppstillinga
- vere eit direkte framhald av setninga som innleier punktoppstillinga

- liten forbokstav i punkta
- unntak ved ord som alltid skal ha stor forbokstav, og når punkta er heilsetningar

- ikkje skiljeteikn etter punkta
- unntak når eitt eller fleire punkt er ei heilsetning

- alle punkt
- same form og struktur

- ved innleiingstekst
- ekstra linjeskift etter teksten
- like innrykk dersom alle punkta er på same nivå
- underpunkt
- nytt innrykk
- mellomrom mellom punktmarkør og tekst
- bruke liten bokstav som punktmarkør
- eksempel: a)

Hvordan setter man opp punkt i en tekst? Se på reglene og skriv eksempel!
BOKMÅLNYNORSKINTERAKTIV (B)INTERAKTIV (N)

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KORLEIS BRUKAR EIN UTROPSTEIKN?

- utropsteikn
- setje etter utrop, befalingar, ønskje, oppmodingar, tiltalar og helsingar

- ved fleire utropssetningar
- ved retoriske spørsmål
- ved ei overraskande opplysning

- ikkje utropsteikn i rettleiingar, instruksar og liknande

PS: Det er etter sjølve utropet vi set utropsteikn

Hvordan skal en bruke utropstegn? Se på reglene og skriv eksempel!
BOKMÅLNYNORSK

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KVA ER roLLA TIL AVISER?

- aviser
- viktige roller iSamfunnet
- informere om det som skjer
- vaktbikkje
- vere kritisk når nokon misbruker stillinga si
- når nokon vert urettferdig behandla
- avsløre forholda

- pressefridom / trykkjefridom
- viktig prinsipp i eit demokratisk samfunn
- gje pressa makt og stor innverknad
- den fjerde statsmakta

- einskildmenneske kan verte omtala på ein krenkjande måte i avisene
- «ver varsam-plakat»
- normer for kva som er god journalistikk
- pressens faglege utval (PFU)

- kjendisar og kongelege
- privatlivet  forstyrra av nærgåande journalistar
- paparazzi-fotografar

LESE VÆR VARSOM-PLAKATEN

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KVA FOR ULIKE TYPAR AVISER HAR VI?

- ulike typar aviser
- laussalsaviser og abonnementsaviser
- papiraviser
- rikspresse
- landsdelspresse
- regional presse
- lokalaviser

- tabloidaviser


- nettaviser
- reine nettaviser
- riksdekkande
- lettare og raskare å oppdatere nyheitsstoffet
- tillegg til papiravisa, og dei er gratis
- artiklane er dei same som i papirutgåva
- pluss-innhald
- lyd og video
- diskusjonsfora eller nettprat
- reklame og annonseinntekter

- pressestøtte

- bloggar (weblogg)
- dagbok for einskildpersonar på ein nettstad
- fortelje om seg sjølv, interessene sine, familien og mykje anna
- fleire personar kan skrive innlegg om eitt eller fleire emne
- «den femte statsmakta»
- fleire har høve til å gje uttrykk for meiningane sine.

Sammenlign en papiravis med en nettavis. Hva har de til felles, og hva er ulikt?
Stikkord som kan hjelpe deg:
fremside 
layout
innhold 
annoner 
BOKMÅLNYNORSK

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KVA ER AVGJERANDE FOR INNHALDET i EI AVIS?

- det nye, det nære, det dramatiske, det uvanlege, det avisa har plass til
- alle papiraviser
- faste spalter
- eit fast sidetal dei skal fylle med nyheiter, annonsar, kronikkar, bakgrunnsartiklar, teikneseriar eller bokmeldingar
- utarbeidd i god tid før publisering

- krav til korleis nyheitsstoff skal presenterast
- objektivt
- skrive på ein slik måte at mellom anna ordvalet ikkje favoriserer
- ta omsyn til kva lesarane ønskjer å lese
- omsyn til å få nyheita ut så raskt som mogleg

- sjekke opplysningar grundig: Kven skjer det med? Kvar skjer det? Når skjer det? Korleis skjer det? Kvifor skjer det?

- stoff og bilete
- leverte til desken
- avgjort kva nyheiter som skal vere med
- kvar dei skal plasserast
- vaktsjefen har ansvaret på desken
- typografen bestemmer og tilpassar tekst, foto, illustrasjonar og fargar
- redaktøren er sjef i redaksjonen
- ansvarleg for innhaldet
- korrekturavdeling

- nettavis
- nettredaktør

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KORLEIS BØR EI AVIS SJÅ UT?

- presentasjon og layout
- webdesign (nettavis)

- dei viktigaste sakene
- ofte plasserte øvst på framsida
- ryddig og gode å lese

- vi les ulikt på skjerm og på papir
- papir > grundigare
- nett > omlag 25 % saktare på skjerm

- teksten
- varierer både i storleik og form (skrifttypar)
- etter kva oppgåve han har

- titlar og bilete
- det som først fangar interessa hos lesarane
- ein kort og fengjande tittel
- samanfatte noko av hovudinnhaldet
- gjere folk nysgjerrige

- ein god ingress
- ei kort innleiing — helst kortare enn 30 ord
- går rett på sak og presenterer hovudinnhaldet
- skal inspirere til å lese vidare
- utheva skrift

- brødtekst
- sjølve nyheita eller historia
- ordna i spalter

- mellomtitlar
- for at teksten skal verte lettare å lese
- små overskrifter som samanfattar innhaldet i avsnitt


Design en avisfremside! Du velger selv for hvilken type avis den skal stå i. Studer derfor ulike fremsider. Bruk internett!
BOKMÅLNYNORSK

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KORLEIS BØR AVISBILETET VERE?

- biletbruken
- vorte stadig viktigare
- utfylle teksten
- ikke bruke for mange og for store bilete
- korleis finne ut meir om biletet
- motiv: Kva er det vi faktisk ser på biletet?
- komposisjon: Kva er i framgrunnen, i midtfeltet og i bakgrunnen? Kva er spesielt framheva?
- bodskap: Kva er det biletet vil fortelje?
- biletutsnitt: Kva er det fotografen har valt å ha med på biletet? Kva er utelate? Kvifor?
- kameravinkel: Frosekeperspektiv, normalperspektiv eller fugleperspektiv? Kva slags verknad gjev kameravinkelen som her er nytta?
- lys- og fargeverknader
- kroppsspråk

Lag et tankekart med fakta om aviser.
BOKMÅLNYNORSK

@@@





KVA FOR SMÅSJANGRAR VERT NYTTA I EI AVIS?

- kommentar
- tar for seg aktuelle hendingar
- gjerne skriven av redaktøren, journalisten eller ein gjesteskribent
- må stå inne for synspunkta sine

- melding av bøker, film o.l.

- notis; ei kort nyheitsmelding

- enkèt; svare på spørsmål om ei sak

Les i en papiravis og let etter ulike tekster / sjangere. Hva handler de om, og hvor mange typer finner du?
BOKMÅLNYNORSK

@@@

@@@

• @@@

• @@@

KORLEIS KAN EIN LAGE EI AVIS?

- det er journalistane som finn, undersøkjer og skriv nyheiter og artiklar
- redaktørane avgjer kva som skal vere med i avisa

- avisredaksjonane / nyheitssituasjonen prioriterer kva nyheiter ein skal satse på
- analysere radio- og TV-nyheiter, andre aviser, pressemeldingar, Stortingets dagsorden, NTBs dagsoversyn, internett, nyheitbyrå (også frå utlandet) og eigne søk på nettet

- journalistar og fotografane
- avhengige av å kunne vere der ting skjer
- reportasjeoppdrag, pressekonferansar og arrangement

- «gravearbeid»
- undersøkjande journalistikk
- godt stoff som avisa er åleine om
- tips om saker

- "deadline"

- fordelar med nettaviser: Rask levering av nyheiter, oppdatering heile tida (ikkje deadline), lenkar til feire opplysningar, kan hente inn lyd og levande bilete, søkje i arkiv, høve til å rette opp feil raskare, høve til å få tilsendt innhald

- ulemper med nettaviser: Kan ikkje «halde avisa handa», meir ubehageleg å lese frå skjerm, må ha Internetttilgang, krev kjennskap nett- og url-adresser, avhengig av straum og utsyr

@@@





KVA ER EIN ARTIKKEL?

- artikkel
- ein skriven tekst som gjev opplysningar om eit emne, ei sak eller eit tema
- lagt fram på ein sakleg og oversiktleg måte
- ikkje nemne eigne meningar
- gjerne trekke inn noko andre har sagt eller skrive
- kastar lys over ei sak frå fleire sider og underbyggjer synspunkt, vurderingar og meiningar
- oppbygning av teksten som ein fisk- tittelen
- kva artikkelen handlar om

- byline er rett og slett namnet på den som har skrive

- ingressen
- meir informasjon
- oppsummere hovudinnhaldet

- bilde fortel like mykje som ord
- bildeteksten kan innehalde fleire opplysningar

- hovuddelen
- dele inn i avsnitt eller lengre tekstdelar med deloverskrifter

- deloverskrifter deler opp artikkelen
- enklare å lese

- ein artikkel bør ha ein naturleg slutt

@@@





KVA FOR ULIKE ARTIKLAR FINST?

- leiarartikkel
- der redaksjonen gjev uttrykk for synet sitt syn på ei aktuell sak
- fast plass i avisa

- nyheitsartikkel
- mest nytta typen i aviser
- alle typar nyheiter
- ofte illustrert med bilete

- petitartikkel
- korte og morsame, gjerne ironiske og med ein personleg tone
- munnleg med eit klårt poeng

- reportasje
- ein utdjupende nyheitsartikkel
- om saker som er spesielt aktuelle og interessante

- kronikk
- større avisartikkel som tar opp eit tema og drøftar
- gjerne skriven av ein person som ikkje er tilsett i avisa

- feature
- bakgrunnsartikkel (ofte i helgedagar)
- fordjupning i eit tema eller ein sak
- lettelsen og underhaldande

- fagartikkel
- leggje vekt på å utforske, beskrive og å presentere informasjon, fakta og kunnskap

MODELLTEKST FAGARTIKKEL
REGELARK FAGARTIKKEL
Planlegg en fagartikkel! Bruk deretter notatene dine til å skrive en fagartikkel.
BOKMÅLNYNORSK
VURDERING FAGARTIKKEL
Skriv en fagartikkel med utgangspunkt i universet som tema. Bruk passende skriveredskap til dette. Se eksempel på en fagartikkel her!
BOKMÅLNYNORSK

@@@





KVA ER EIT LESARINNLEGG?

- leseinnlegg
- kort, skriftleg innlegg i ein debatt
- handle om noko ein er oppteken av
- går rett på sak
- subjektiv og einsidig

- overskritta er gjerne spenstig eller ein tankevekkjar

- innleiinga summerer ofte opp hovudpoenget
- om lesarinnlegget er ein kommentar eller eit svar
- vise til dette i innleiinga

- hovuddelen
- meiningane og synspunkta kjem fram
- uttrykkje seg personleg
- språktonen kan vere sint, glad, skuffa, takksam, ironisk eller venleg

- avslutninga
- oppmoding
- også vere ei oppsummering av hovudpoenget
- runde av lesarinnlegget med ei ironisk formulering

MODELLTEKST LESERINNLEGG 1
MODELLTEKST LESERINNLEGG 2
REGELARK LESERINNLEG
Les et leserinnlegg og noter argumenta som blir brukt. Hvilken tillegsinformasjon blir brukt for å støtte argumenta?
BOKMÅLNYNORSK
Planlegg et leserinnlegg ! Bruk deretter notatene dine til å skrive et leserinnlegg.
BOKMÅLNYNORSK
VURDERING LESERINNLEGG
Skriv et leserinnlegg der du enten argumenterer for eller mot tilgang til mobiltelefon i skolen, eller bruken av lekser i skolen. Se eksempel på et leserinnlegg her!
BOKMÅLNYNORSK

@@@





KVA ER EIT INTERVJU?

- intervju
- i mange medier, som aviser, vekeblad, tidsskrift, radio, TV og på Internett
- samtale mellom ein som intervjuar, og ein som vert intervjua
- intervjuobjekt

- to typar intervju

- portrettintervju
- opplysningar
- beskrive ein person (tankar, livsstil, interesser og personlegdom)

-  saksintervju
- sjå nærare på ei bestemt sak eller eit emne

- fiktivt intervju

- førebu eit intervju
- snakke med nokon som har opplysningar

- lag ferdig dei viktigaste spørsmåla på førehand
- under intervjuet
- stille gode spørsmål og notere svar undervegs
- skriv svara med nøkkelord
- best med opne spørsmål
- kva meiner du om saka?
- kva var det som skjedde?

- still gjerne utdjupande spørsmål
- kva er grunnen til det?
- kva meiner du med det?

- i skrivinga
- varier mellom direkte og indirekte tale, person- og situasjonsskildring, ansiktsuttrykk og kroppsspråk

- å avslutte eit intervju
- mange måtar å gjere det på
- intervjuobjekta får siste ordet
- den som skriv kjem med ein siste oppsummerende kommentar

MODELLTEKST YRKESINTERVJU
REGELARK INTERVJU
Skriv eksempeldirekte og indirekte tale, person- og situasjonsskildring, ansiktsuttrykk og kroppsspråk, som ofte blir brukt i intervju.
BOKMÅLNYNORSK
Planlegg et intervju ! Bruk deretter notatene dine til å skrive et intervju.
BOKMÅLNYNORSK
VURDERING INTERVJU
Skriv et intervju der du intervjuer noen fra en jødisk eller en muslimsk familie. Se eksempel på et intervju her!
BOKMÅLNYNORSK
EMNER
RESSURSER
KRITERIER
KRITERIER ARBEID MED SPØRSMÅL
METODER
METODE INNHOLDSLISTE TIL REGELPERM
METODE LESING MED SALTO-METODEN